The Legacy of Music
Aretha Franklin: De onbetwiste Queen of Soul

Aretha Franklin: De onbetwiste Queen of Soul

17, August 2018

Een expressieve stem, een hart dat overliep van emotie en wortels diep in de gospel. Geen zangeres belichaamde de soul als Aretha Franklin. In de jaren zestig bracht ze een reeks klassieke albums uit en scoorde ze hits met nummers als I Never Loved A Man (The Way I Love You), Respect, (You Make Me Feel Like) A Natural Woman en Think. Later in haar loopbaan lukte het niet om dat succes te evenaren en ze liet zich zelden buiten Amerika zien. Toch bleef ze de onbetwiste Queen of Soul. Met haar dood op 16 augustus zwijgt een van de mooiste stemmen die de popmuziek ooit voortbracht.

 

Tekst: Robert Haagsma

 

 

Tijdens haar lange loopbaan stond Aretha Franklin maar twee keer op een Nederlands podium. In april 1968 kwam de dan 26-jarige zangeres naar Nederland voor een optreden in de Doelen in Rotterdam en het Concertgebouw in Amsterdam. Ze was een jaar eerder al doorgebroken met een reeks inmiddels klassieke singles, waarvan de Otis Redding-cover Respect in de zomer van 1967 ook de Nederlandse Top 40 haalde. Volgens de overlevering waren het legendarische optredens. Vooral in Amsterdam maakten haar songs en haar stem veel los. Het publiek kolkte, in de gangpaden van de statige zaal werd extatisch gedanst en er werden bloemen in de richting van het podium geworpen. Medewerkers van concertorganisator Paul Acket moeste eraan te pas komen om de orde nog en enigszins te herstellen.

 

Toen de op 25 maart 1942 in Memphis, Tennessee geboren zangeres Nederland aandeed, was ze het gezicht van de Amerikaanse soul. Heel even had ze die positie gedeeld met Otis Redding, maar de zanger was in 1967 heel tragisch omgekomen bij een vliegtuigongeluk. In november 1966 tekende ze bij platenmaatschappij Atlantic. Terwijl ze in haar vorige leven nogal wat muzikale omzwervingen had gemaakt, werd ze in deze nieuwe omgeving nadrukkelijk gepresenteerd als een volbloed soulzangeres. Haar zuidelijke wortels werden geaccentueerd door haar eerste album voor Atlantic in de Muscle Shoals Studio in Alabama op te nemen, met hulp van de befaamde huisband en onder leiding van producer Jerry Wexler. Het resultaat verscheen in maart 1967. I Never Loved A Man The Way I Love You was het album dat Aretha Franklin altijd al in zich had gehad, maar nu pas gemaakt kon worden. Het titelnummer leverde haar een Top 10 hit op, terwijl ze zich de cover Respect op een glorieuze manier eigen maakte.

 

 

In de jaren die volgden verschenen in hoog tempo nieuwe albums, zoals Lady Soul, Aretha Now, Soul ’69 en Young, Gifted And Black. Het was eind jaren zestig dat ze ook tot Queen Of Soul gekroond werd. Haar oude liefde – gospel – stond centraal op Amazing Grace, een in 1972 in Los Angeles opgenomen livealbum waarbij de zangeres zich liet bijstaan door een kerkkoor. Het was een van haar meest pure albums, waarvoor ook nog eens een groot publiek bleek te bestaan. Zo was ze jarenlang een van de meest succesvolle artiesten van Atlantic.

 

Het is overigens een hardnekkig misverstand dat het werk dat ze van 1960 tot 1966 opnam voor platenmaatschappij Columbia inferieur zou zijn. Het is inderdaad zo dat ze de zangeres loslieten op een hele waaier aan stijlen. Terwijl Atlantic haar synoniem maakte voor zuidelijke soul, huppelde ze bij haar oude platenmaatschappij van jazz, naar pop, soul, evergreens en zelfs een eenzaam country-uitstapje. De compilatie Sunday Morning Classics – een bloemlezing van haar op Columbia – laat horen dat Aretha Franklin zich wel overal met de voor haar zo kenmerkende passie op stortte. In songs als Blue Holiday, God Bless The Child, Try A Little Tenderness, Trouble In Mind en Soulville hebben alles al: de beleving, de stem, de soul.

 

 

Eind jaren zeventig kreeg Aretha Franklin het toch moeilijker. De traditionele soul die haar groot had gemaakt, werd verdrongen door funk en disco. De zangeres probeerde zich aan de nieuwe tijden aan te passen, maar het bleef altijd wat ongemakkelijk klinken. In het daaropvolgende decennium wist ze toch een paar keer terug te komen. Ze figureerde prominent in de Blues Brothers film en scoorde een grote hit met I Knew You Were Waiting For Me, een duet met zanger en bewonderaar George Michael.

 

 

In die jaren kwam ze ook op een minder prettige manier in het nieuws. Ze worstelde zichtbaar met haar gewicht en er deden verhalen over drank en drugsgebruik de ronde. Toch kwam ze altijd weer terug. Ook in recente jaren. Ze zong het Amerikaanse volkslied voorafgaand aan een American Football finale, wist in het Witte Huis president Obama tot tranen toe te beroeren met de vertolking van haar eerste Atlantic-hit (You Make Me Feel Like) A Natural Woman en schitterde eind vorig jaar nog op het Elton John aids gala. Al oogde ze soms fragiel en waren de hoge noten onbereikbaar geworden, nog altijd was ze de Queen Of Soul. Buiten Amerika trad ze overigens zelden op, behept als ze was met een immense vliegangst.

 

 

Ook Nederland werd dus niet meer aangedaan. Het optreden in het Concertgebouw werden destijds opgenomen en door de AVRO uitgezonden. Lang werd gedacht dat die opnamen verloren waren gegaan. In het zuinige Nederland werd alles van waarde immers gewist. Vele jaren later dook Hans Mantel, maker van radio- en televisieprogramma’s, toch de archieven in en dook daar toch bruikbare opnamen op. Ze werden zorgvuldig gerestaureerd en in 2010 op dvd uitgebracht. Waar meer dan 40 jaar eerbiedig over gesproken was, werd aan het daglicht blootgesteld. Opeens kon iedereen zien hoe Aretha Franklin vanaf de eerste minuut het publiek in Amsterdam betoverde.

 

Al bleef ze tot op hoge leeftijd een enorm charisma houden, in 2017 kondigde ze toch haar afscheid van het podium aan. Ze leed al enkele jaren aan kanker, haar gestel liet het niet meer toe. In de loop van augustus werd bekend dat haar gezondheid snel achteruit ging en dat het einde vermoedelijk nabij was. Haar collega Stevie Wonder en dominee Jesse Jackson verschenen aan haar ziekbed om afscheid te nemen. Op 16 augustus overleed Aretha Franklin op 76-jarige leeftijd en verloor de popmuziek een van de mooiste stemmen die het ooit voortbracht.

Reacties