The Legacy of Music
Het debuut van Nena

Het debuut van Nena

14, January 2018

Nena, het debuutalbum van de gelijknamige Duitse ‘Neue Deutsche Welle’-groep bestaat 35 jaar. Wist je dat 99 Luftballons, het nummer dat uitgroeide tot een wereldwijde hit, bijna niet als single was uitgebracht? En dat er lege plastic verfemmers zijn gebruikt voor de percussie in het nummer Indianer? Producer Reinhold Heil legt het album verder onder de loep en vertelt over de totstandkoming ervan.

 

 

Het avontuur van de Duitse zangeres Gabriele ‘Nena’ Kerner en haar band kent een valse start. Maar dankzij een tweede release van de single Nur Geträumt en een goed gepland optreden tijdens het muziekprogramma Musikladen schiet de band in 1982 als een raket de ether in. Een krap jaar later komt de megahit 99 Luftballons van het inmiddels 35-jarige debuutalbum Nena daar bovenop. Dit vrolijk klinkende popliedje, met een mogelijke nucleaire strijd tussen oost en west als zwaar thema, belandt een jaar later in veel landen op nummer 1, zo ook in onze Top 40. Reinhold Heil, voormalig toetsenist van de band Spliff, de Nina Hagen Band en bekend van zijn werk voor filmproducties als Lola Rennt, Cloud Atlas en One Hour Photo is als producer bij de opnames van Nena betrokken. Hij doet zijn uiterste best om zoveel mogelijk herinneringen op te halen aan het succesvolle debuutalbum dat op 14 januari 1983 is uitgebracht.

 

Wanneer heb je voor het laatst naar Nena geluisterd?

“Poe, dat kan ik me niet meer herinneren. Ik ben blij dat ik het album heb mogen maken, maar ik ben geen nostalgisch figuur. Ik word op Facebook gestalkt door een toetsenist die al mijn werk obsessief analyseert, vooral mijn vroegere popmuziek. Wat hij me soms weet te vertellen, zegt mij vooral dat ik een shitload uit die periode ben vergeten, haha! Zo liet hij me onlangs wat van het Nena album horen waarvan hij overtuigd was dat ik het had gespeeld. Ik was eerst zeker van niet, maar toen ik weer eens goed ging luisteren, kon ik hem alleen maar gelijk geven.”

 

Je was dus naast producer ook participerend muzikant op Nena?

“Toen het album uitkwam, was dit al een veelbesproken item. Ik zat in de band Spliff, die later de band van Nina Hagen werd. Ten tijde van de opnames van Nena waren wij dus al beroemd, en we stonden bekend als heel goede muzikanten. De band waar Nena haar debuut mee opnam bestond uit onbekende muzikanten. Alleen gitarist Carlo Karges was wat ouder en had wat bekendheid opgedaan met The Ramblers. De rest kwam uit lokale, Berlijnse bands. Nadat het album was uitgekomen berichtten sommige media dat de bandleden geen enkel aandeel in de opnames hadden gehad. Ze dachten dat het door mij en de jongens van de Nina Hagen Band was gedaan. Ik heb altijd hard proberen te maken dat het tegendeel waar is. De drums zijn namelijk gewoon ingespeeld door Nena’s drummer Rolf Brendel. En toetsenist Jorn-Üwe (Fahrenkrog) Petersen heeft het meeste materiaal geschreven, waaronder de grote hits. Ik vond dat die jongens door dit ge-emmer destijds veel te weinig eer kregen. Die werd vooral mij toegedicht, terwijl ik ‘slechts’ producer en engineer was. Ik bleef het dus maar ontkennen, maar de pers wilde er niets van geloven. Alleen maar omdat ik een of twee kleine dingetjes heb ingespeeld voor 99 Luftballons…”

 

 

Hoe zit dat: wat heb je precies voor 99 Luftballons ingespeeld?

“Het ging als volgt: Jorn-Üwe en Nena namen het intro en outro van 99 Luftballons met z’n tweeën tegelijk ‘live’ op. Ik wilde die partijen nog iets meer funky en preciezer hebben, maar dat hoefde van Jorn-Üwe niet. Ik heb uiteindelijk toch zelf die partijen opnieuw ingespeeld voor het album. Dat ik dat deed, vond hij prima. Het waren precies zijn partijen, zoals hij ze bedacht heeft. Ik heb ze niet veranderd, maar alleen nagespeeld. Ik was zijn menselijke sequencer, om zo maar te zeggen. Ik verdien geen enkele songwritingcredit, want ik heb er zelfs niet eens een kort stukje voor bedacht; dat is allemaal gedaan door Jorn-Üwe.”

 

Waar zijn de bekende synthbass- en keyboardpartijen van 99 Luftballons mee opgenomen?

“Met mijn Roland Jupiter-8. Uwe had zelf geen Jupiter-8, maar een Oberheim OB-Xa. De strijkerssectie die je in de opening van het nummer hoort is daar bijvoorbeeld mee gespeeld. De hoofdriff is met de Roland Jupiter-8 gedaan. Dat instrument heb ik overigens drie jaar later verkocht, en dat betreur ik nog steeds.”

 

Hoorde je meteen een hit in 99 Luftballons?

“Iedereen in en om de band heen wel, maar ik en de baas van CBS Records niet. Ik vond het wel een goed nummer en was ook blij dat het over een serieus onderwerp ging – grofweg over een mogelijke nucleaire oorlog tussen het oosten en westen. Ik was echter sceptisch over de commerciële waarde ervan, omdat het onconventioneel was qua structuur en tempo. Ik vond Nur Geträumt, de eerste single, wat dat betreft beter. Wat ook wonderlijk was, is dat we Nena’s zangpartijen van 99 Luftballons op het einde opnieuw opnamen – op dat van het intro en outro na. Dit was tijdens de mixfase. We deden drie takes en ik geloof dat ik de tweede koos, waar ik vervolgens niets meer aan heb veranderd. Misschien geen vlekkeloze take, maar qua gevoel perfect. Ik dikte Nena’s adem nog wat aan, omdat die zo sexy klonk. Ook onconventioneel, want vaak halen producers juist zoveel mogelijk lucht uit een zangopname. Toen we een single moesten bepalen heb ik een uur met de baas van CBS aan de lijn gehangen om de sterke en zwakke punten van het nummer te bespreken. Uiteindelijk hebben we tegen elkaar gezegd: ‘Fuck it, we doen het gewoon!’ Wij waren de enige sceptici, de rest was voor, en wie waren wij dan om het tegen te houden? Achteraf gezien heel grappig dat het zo is gegaan.”

 

Hoe ben je als producer bij Nena betrokken geraakt?

“Via de politieke rockband Lokomotive Kreuzberg. Zij kenden Nena, die ten tijde van The Sex Pistols in Londen een band probeerde te vormen maar daar op de een of andere manier niet in was geslaagd. Ze zeiden dat ik haar moest checken. Ze had nog wel een deal met CBS Records, wat later Sony Music is geworden. Toen ik eens op het kantoor van CBS in Frankfurt door een stapel 45”-plaatjes snuffelde, stuitte ik op de single XTC van The Stripes. Die viel op omdat er een mooie meid op de hoes stond: Nena. De A&R manager liet het Engelstalige nummer horen en ik vond de zang heel sexy en charismatisch klinken. Nena bleek een eclectische muzikale achtergrond te hebben. Ze is klassiek getraind, heeft middle of the road Schlagermuziek gedaan in Oost-Berlijn, ze had uit de eerste hand punkervaring opgedaan in Londen en trad op met haar eigen band The Stripes. Zes maanden na het beluisteren van die single belde diezelfde A&R-manager om te zeggen dat Nena nieuwe muzikanten en een producer zocht. Ik hapte toe, want ik dacht: zo’n kans krijg ik nooit meer.”

 

 

 

Het album Nena is in de Spliff Studio opgenomen, jouw voormalige opnameruimte. Wat was dat voor een plek?

“Het was eerst een kleine oefenruimte in Berlin-Moabit, een voormalig industrieel gebied dat nu hip aan het worden is. Die bouwden we om tot een semiprofessionele studio. We hadden een 24-sporen opnamerecorder, grote monitors en wat Neumann-microfoons. Daar ben ik in 1981 begonnen. Onder meer met Cosa Rosa, een project met mijn toenmalige vriendin Rosemarie Precht (die in 1991 op haar 38e is overleden aan kanker – red.). Nena kwam een keer langs om kennis te maken. Ze sprak nog wat in voor een nummer. Er was een creatieve klik. Nena had inmiddels een nieuwe band – de bandleden die op het album te horen zijn – met wie ze in een oefenruimte aan nummers werkte. We namen vervolgens in één dag drie nummers op in Spliff Studio en zijn toen naar een betere studio gegaan om ze binnen twee dagen te mixen. Een van die nummers was Nur Geträumt, wat een grote hit werd, maar niet zonder slag of stoot…”

 

Verklaar je nader!

“Nena’s manager Jim Rakete had als fotograaf van Spliff en de Nina Hagen Band een fotostudio en managementbureautje opgericht. Nena was nog onbekend en werkte om wat bij te verdienen als assistent bij hem. Stofzuigen, post openen, dat soort werk. Ze deed het allemaal zonder morren. Ze kon er bovendien wat leren over het managen van een band. Jim had foto’s van Nena gemaakt voor op de hoes van de eerste single, Nur Geträumt. Artistiek gezien geweldig beeld, maar ik vond haar onherkenbaar. Eigenlijk denk ik dat Nur Geträumt in eerste instantie geen succes is geworden mede vanwege die foto op de hoes. Ergens in juli of augustus van 1982 kwam er echter een verzoek van Radio Bremen. Nena mocht komen spelen in de langlopende radioshow Musikladen, tijdens een special over de Duitstalige muziekstroming Neue Deutsche Welle. Het was een populaire show, primetime, en het optreden werd ook gefilmd voor ARD televisie. Nena speelde Nur Geträumt, dat dus niet lang ervoor was geflopt. Ze had een onschuldige uitstraling, maar droeg een sexy blauwleren rokje en danste verleidelijk. Intussen hadden genoeg mensen bij Jim aangedrongen om de single opnieuw uit te brengen, maar dan met een andere coverfoto. Zo gezegd, zo gedaan. De maandag na de show, die op een zaterdag plaatsvond, werden er 50.000 singles van verkocht en de dag erna nog eens 20.000. Het werd net geen nummer-1-hit, maar de act Nena was gevestigd.”

 

 

Het Musikladen-optreden uit 1982 waar het voor Nena allemaal mee begon

 

 

De opnames van het debuutalbum gingen in oktober 1982 van start. Hoe was de sfeer?

“We waren heel relaxed. Nena was in één klap populair, dus de omstandigheden waren perfect. Met mijn eigen band ging het ook fantastisch, dus ik was zo overweldigd door het succes dat ik niet eens door had dat ik me druk moest maken om de productie van Nena, terwijl er natuurlijk wel een bepaalde druk was om het succes te toppen of op zijn minst te evenaren. De band ging in oktober elke dag met frisse moed aan het werk in Spliff Studio. Daar heb ik me verder weinig mee bemoeid. Ik gaf alleen aan wat ik goed vond en wat niet. De band ontplooide helemaal zelf zijn stijl.”

 

 

Hoe vulde jij je rol als producer in?

“Ik zie mezelf vooral als muzikant en ik laat een band het liefst z’n gang gaan, terwijl ik zorg dat de omstandigheden zo goed mogelijk zijn. Tijdens de opnames van Nena was dat niet anders. Het was geen moeilijke taak, want het energieniveau was hoog en de sfeer goed. Bovendien had de band goed gerepeteerd. In de jaren tachtig werden producties steeds gelikter, maar dat geldt niet voor dit album. We knipten en plakten niet de beste stukjes van verschillende zangtakes aan elkaar. Ook zeker niet voor 99 Luftballons. We gebruiken niet eens een clicktrack, een hulpmiddel waardoor een band strak op de maat kan spelen, dus er was een vrij tempo. En dat maakt 99 Luftballons ergens een raar nummer, want het heeft drie stukken met elk een eigen tempo. De opnames verliepen vlot. Uiteindelijk heeft het slechts 50.000 Duitse Mark, omgerekend ongeveer 25.000 euro, gekost om te maken. Wel wat anders dan Fleetwood Mac, die een jaar en een gigantisch budget hadden uitbesteed om Rumours te maken.”

 

Wat was de grootste uitdaging tijdens de opnames van Nena?

“Ik heb vooral veel met drummer Rolf overlegd, omdat hij nog maar weinig opname-ervaring had. Hij was getalenteerd, maar had begeleiding nodig. En over de drums herinner ik me nog wel een goed verhaal die tekenend is voor onze toenmalige werkwijze. Mijn goede vriend en voormalig Spliff-bassist Manne (Manfred Praeker – red) hielp me met de productie en stelde voor om voor het nummer Indianer wat ‘etnische drumpartijen’ op te nemen. Maar daar hadden we geen percussie-instrumenten of budget voor. Omdat de studio net was geverfd lagen er nog lege plastic verfemmers. Daar heeft Rolf uiteindelijk die percussie-elementen mee opgenomen. Over ‘Zaubertricks’ gesproken, haha!”

 

Bedankt voor de vele inzichten. Tot slot: waar ben je zelf op dit moment mee bezig?

“Ik werk aan de opvolger van de televisieserie Deutschland 83, die veel prestigieuze prijzen heeft gewonnen. Het gaat over een jonge Oost-Duitse spion die tijdens de Koude Oorlog in de Duitse Bundeswehr infiltreert. Heel erg onderhoudend, en gebaseerd op waar gebeurde verhalen, maar natuurlijk naar goed gebruik gedramatiseerd!”

 

Nena treed binnenkort op in:
Luxemburg (LU) // 08.05.2018 // Rockhal
Utrecht // 05.06.2018 // TivoliVredenburg (Grote Zaal)

 

tekst: Patrick Lamberts

Reacties