The Legacy of Music
Janis Ian: het geweten van generaties

Janis Ian: het geweten van generaties

13, October 2017

Het is geen toeval dat twee van de grootste hits van Janis Ian gaan over onrecht. Society’s Child (Baby I’ve Been Thinking) is een felle aanklacht tegen rassendiscriminatie, terwijl At Seventeen gaat over sociale ongelijkheid die al in de schoolbanken begint. De Amerikaanse zangeres is behept met een sterk ontwikkeld rechtvaardigheidsgevoel, dat ook na een loopbaan van meer dan vijftig jaar springlevend is. In gesprek met de sympathieke liedjesschrijfster.

 

Tekst: Robert Haagsma

 

 

Na al die jaren is het nog altijd lastig te bevatten dat een meisje van veertien een song kon schrijven als Society’s Child (Baby I’ve Been Thinking). Niet alleen is de melodie prachtig, maar zo jong als ze was, wist Janis Ian met zorgvuldig gekozen woorden het schrijnende beeld op te roepen van een zwarte jongen die de deur gewezen wordt door de ouders van zijn blanke vriendin. Het verschijnt halverwege de jaren zestig, als Amerika verscheurd wordt door rassenrellen. Het liedje zorgt voor ongekende commotie. Het wordt geweigerd door verschillende platenmaatschappijen, talloze radiozenders boycotten het en een station dat het wel durft te draaien, brandt tot de grond toe af.

 

Janis Ian – Society’s Child

 

In 1975 verschijnt At Seventeen, dat over minder zichtbaar onrecht gaat: de achterstelling van kinderen – meisjes vooral – die niet voldoen aan een dwingend schoonheidsbeeld. Opnieuw weet Janis Ian tallozen te raken met de fijngevoelige tekst en de breekbare melodie. Opvallend is dat de zangeres niet zingt als iemand die op de barricaden staat. Haar stijl is ingetogen, bedeesd bijna. Haar woorden komen daardoor juist extra hard aan. Society’s Child (Baby I’ve Been Thinking) en At Seventeen staan vanzelfsprekend op Janis Ian: The Essential 2.0, dat daarnaast een goede doorsnee biedt van haar lang, ruim vijftigjarige carriere: hits, albumtracks en duetten.

 

Janis Ian – At Seventeen

 

Op welke manier ben je betrokken geweest bij deze bloemlezing?

“Ik heb het album samengesteld. Er zijn natuurlijk al eerder compilaties geweest, maar ik vind dat eens in de zoveel tijd een nieuwe moet verschijnen. Het geeft mij de kans om daarin nieuwe inzichten te verwerken, terwijl ook de techniek niet stilstaat. Deze dubbel-cd klinkt beter dan alle eerdere verzamelaars. Ik moet daarbij de naam van Steve Berkowitz noemen, die al jaren bewijst het beste te kunnen halen uit oude opnamen. We zijn eindeloos op zoek geweest naar oorspronkelijke banden, tot in Australië aan toe.”

 

Ik heb gelezen dat binnen afzienbare tijd ook gerestaureerde versies van de reguliere albums opnieuw uitkomen. Wat hebben die aan extra’s te bieden?

“Ook daarbij was geen moeite ons te groot om de best mogelijke opnamen te traceren. Er zijn tegenwoordig heel veel manieren om die banden zo goed mogelijk te laten klinken. Ik beluister dus heel wat proefversies voor ik er mijn akkoord aan geef. Ik hoop dat het tot de mogelijkheden behoort om ze tegelijkertijd op lp uit te brengen. Het is nog altijd een mooi medium, dat grappig genoeg vooral weer door jongeren wordt omarmd.”

 

Ben je zelf een audiofiel?

“Ik vind het belangrijk dat mijn muziek goed klinkt. Ik heb het geluk gehad dat ik al op mijn eerste albums werkte met absolute toptechnici die al mijn songs prachtig vast wisten te leggen. De standaard werd daarmee al vroeg gezet. Ik heb nooit meer genoegen willen nemen met minder. Het is niet zo dat ik mijn eigen huis vol met dure apparatuur heb staan. Ik heb een goede set van Harman Kardon, maar niets exotisch. Ik wil mijn muziek beleven zoals het grootste deel van mijn publiek dat doet. Wel luister ik veel muziek via een hoofdtelefoon, dus ik heb mijzelf ooit een high-end exemplaar van Sony gegund.”

 

Kun je een voorbeeld noemen van een iets minder bekend nummer dat je per se op Janis Ian: The Essential 2.0 wilde hebben?

“Zeker, Don’t Leave Tonight, een duet dat ik ooit opnam met Conny Vandenbos. Het is in Nederland al lang niet meer verkrijgbaar en buiten jullie land heeft vrijwel niemand het ooit gehoord. Ik bewaar warme herinneringen aan deze zangeres, die helaas veel te vroeg is overleden. Het is een mooi nummer dat een groot publiek verdient.”

 

 

Hoe kwam je ertoe om al zo jong – op 14-jarige leeftijd – een nummer als Society’s Child (Baby I’ve Been Thinking) te schrijven?

(Lacht) “Ik stel mijzelf die vraag ook weleens. Wat scheelde, was dat ik geweldige ouders had. Mijn vader was boer geweest, maar had zich omgeschoold tot muziekleraar. Mijn moeder werkte vooral op zomerkampen voor kinderen. Het waren heel vooruitstrevende mensen, die dagelijks onder de maaltijd discussieerden over de actualiteiten. Het waren natuurlijk roerige tijden. Rellen, aanslagen, demonstraties. Er hing iets heel bijzonders in de lucht. Het was de bedoeling dat alles zou veranderen. Vanuit dat gevoel is dat nummer geschreven.”

 

Wat voor reacties kreeg je daar zelf op?

“Zo jong als ik was, ging ik gewoon op tournee. Er zijn optredens geweest waarbij delen van het publiek kreten scandeerden die ik nu liever niet wil herhalen. Het was heel confronterend om oog in oog te staan met pure haat. Er was daarnaast natuurlijk ook veel bijval.”

 

Wie waren destijds je muzikale voorbeelden?

“Odetta, haar eerste lp’s heb ik eindeloos gedraaid. Zij was ook de eerste zangeres die ik live zag. Mijn moeder nam mij mee. Ik kan mij elk detail van die avond nog moeiteloos voor de geest halen. Joan Baez was ook een voorbeeld, net als Bob Dylan. Ik hield ook enorm van de liedjes van The Beatles. Tja, wie niet? Voor mij is Billy Holiday echter de aller, allergrootste. Haar stem, de songs, de zeggingskracht, ze is in elk opzicht ongeëvenaard.”

 

 

Hoe ervaar je het huidige Amerika? Is er opnieuw een inspirerend tijdperk aangebroken?

(Lacht opnieuw) “Inspirerend is niet het woord dat ik ervoor zou willen gebruiken. Uitdagend komt dichter in de buurt. Ik schrijf nog steeds nieuwe muziek en daarin komen de actuele verwikkelingen absoluut terug. Ik schaam mij eerlijk gezegd voor Amerika, vooral als ik over de grens ben. Vaak wordt mij gevraagd hoe het zover heeft kunnen komen. Ik heb daar geen goed antwoord op, al heb ik de indruk dat internet een belangrijke rol speelt. Als vroeger iemand riep dat hij een arsenaal aan machinegeweren nodig had voor het geval de aarde door Marsmannetjes zou worden aangevallen, werd zo’n type genegeerd. Als het te erg werd, zocht men er hulp voor. Als iemand nu met zo’n verhaal social media opgaat, heeft die binnen een paar dagen honderden volgers die er net zo over denken. Mensen met waanideeën worden zo gesterkt in hun overtuiging. Het is een heel deprimerend gegeven, maar ik ben ervan overtuigd dat ooit het tij keert. Ik heb geen idee of die verwachting reëel is, maar vooralsnog klamp ik mij eraan vast. Mijn gevoel wordt het best vertolkt door het nummer Searching For America, dat ik dan ook absoluut op de compilatie wilde hebben.”

 

Gaan we je binnenkort nog zien in onze contreien?

“Ik kom in 2018 graag jullie kant weer op. In de loop van de tijd heb ik veel opgetreden in Nederland. Mijn albums en singles hebben het er ook altijd erg goed gedaan. Ik koester niets anders dan geweldige herinneringen. Nederland is naast Japan mijn favoriete land. Hopelijk wandel ik dus binnenkort weer over een van jullie prachtige grachten.”

 

www.janisian.com

 

 

Janis Ian – The Essential 2.0

 

The Essential 2.0 is nu ook verkrijgbaar op 2CD.